Tottenham: năm trận không thắng và lớp sơn kỳ vọng đang nứt dần

Phút thứ bảy mươi mốt, khi tỷ số đã là 0-3, tôi để mắt đến băng ghế kỹ thuật của Tottenham. Không ai đứng dậy. Không một cánh tay vung lên, không một tiếng quát nào lọt qua được tiếng ồn trên khán đài. Một trợ lý cúi xuống buộc lại dây giày cho ai đó, như thể trận đấu mới ở phút thứ tám. Tôi ghi chi tiết ấy vào sổ, vì tôi vẫn tin rằng thứ đáng đọc nhất trong một trận bóng nằm ở tư thế của những người đứng ngoài đường biên, chứ không nằm ở bảng tỷ số.

Ba bàn thua trước khi đội bóng kịp phản ứng. Sau đó là hai bàn gỡ, đưa tỷ số về 3-2, đủ để bảng điện tử trông như một cuộc ngược dòng suýt thành công. Tôi ngồi đủ lâu trong nghề để không tin vào những bảng tỷ số biết nói dối. Một đội bị dẫn ba bàn rồi gỡ lại hai bàn là đội đã thua từ trước khi hiệp một kết thúc, chỉ khác ở chỗ màn hình chưa kịp nói ra điều đó.

Tôi mất ba mươi năm để hiểu rằng một đội bóng lớn không sụp đổ trong một đêm. Lớp sơn kỳ vọng của chúng ta chỉ bắt đầu nứt, và một trận đấu chỉ là ngón tay cạo thử lên đó.

Đó là phần tôi luôn bắt đầu: một khoảnh khắc nhỏ, rồi mới đến phần đọc.

Bối cảnh

Ghép những mẩu tin tôi đọc được trong tuần lại, bức tranh mùa giải của Tottenham hiện ra như sau: năm trận liên tiếp không thắng tính từ đầu mùa; hai trận hòa 0-0 nối nhau; một trận thua 3-1; và chiến thắng duy nhất, 5-1 trước Charlton ở trận ra quân tại Cúp Liên đoàn, diễn ra ngày 26 tháng 8, vào lúc cửa sổ chuyển nhượng còn mở. Xen giữa là những thất bại nặng trước Brentford và Newcastle. Lịch sắp tới có Liverpool. Và nếu các kết quả ở nơi khác rơi đúng vào chỗ trũng, đội bóng này có thể chạm đáy bảng.

Phía bên kia, Aston Villa, đội cũng nằm trong nhóm khởi đầu tệ nhất giải, vừa có được cú hích mà Unai Emery cần, sau khi học trò của ông đã chơi tốt ở đấu trường châu lục. Một trận đấu, hai số phận. Cùng một mặt sân, một bên thở ra, một bên nín lại.

Truyền thông gọi đó là thảm họa của Roberto De Zerbi. Cụm từ “không tìm được lối ra” xuất hiện ba lần trong ba bản tin khác nhau mà tôi đọc. Ba lần. Trong nghề này, sự lặp lại hiếm khi là vô tình; nó là dấu hiệu cho thấy một câu chuyện đã đóng băng và bắt đầu tự sao chép chính mình.

Có một thứ mà các bản tin không nói ra, nhưng người đọc tin vào nó theo quán tính: Tottenham là một đội lớn. Cái nhãn ấy không nằm trong bảng xếp hạng. Nó nằm trong đầu người viết. Một đội bóng lớn thua thì gọi là khủng hoảng; một đội bóng nhỏ thua cùng số điểm thì gọi là khởi đầu khó khăn. Áp lực lớn nhất ở đây thuộc về khoảng cách giữa cái nhãn và vị trí thật trên bảng.

Phần đọc

Đây là chỗ tôi phải tách phần kể khỏi phần đọc.

Hạn hán bàn thắng và sụp đổ phòng ngự xuất hiện cùng lúc trên cùng một đội bóng. Hai trận 0-0 liên tiếp nghĩa là đội bóng không tạo được cơ hội. Ba bàn thua trước khi gỡ nghĩa là đội bóng không giữ được cấu trúc khi mất bóng. Khi hai triệu chứng ấy đi cùng nhau, người ta thường gọi đó là khủng hoảng phong độ, như thể phong độ là một cơn cảm mà ai cũng sẽ khỏi sau vài ngày nghỉ. Tôi không gọi thế. Đó là dấu hiệu của một cấu trúc phòng ngự và chuyển trạng thái đã hỏng: đội bóng không có nền đỡ để đứng lên sau khi mất bóng, và cũng không có ý tưởng để mở khóa đối thủ khi có bóng.

Nói cách khác, hai đầu của trận đấu cùng lúc buông. Ở tầng chuyên môn, khi một đội mất bóng và lập tức bị trừng phạt nhiều lần trong một trận, vấn đề thường nằm ở khoảng trống phía sau hàng tấn công, nơi các giáo trình hiện đại gọi là phần phòng ngự còn lại. Nếu khoảng trống ấy tồn tại từ đầu mùa, nó sẽ không tự biến mất sau một trận hòa không bàn thắng.

Hai bàn gỡ đáng để soi riêng. Chúng đến từ những cái tên không phải chân sút chuyên trách, theo các bản tin tôi đọc. Với một đội bế tắc trong tấn công, việc các cầu thủ tuyến dưới ghi bàn thường là tín hiệu duy nhất còn sáng: bóng cố định và những pha bóng hai. Nếu đến phút thứ tám mươi mà đội bóng chỉ còn tìm được đường vào khung thành từ các tình huống dàn xếp, thì vấn đề không nằm ở chân sút. Nó nằm ở khâu tổ chức tấn công, ở cách đội bóng kéo giãn hàng phòng ngự đối phương và ở quyết định của người cầm bóng trong ba mươi mét cuối.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, một đội mất khả năng tạo cơ hội từ bóng sống thường bám lấy bóng cố định như chiếc phao cuối cùng. Chiếc phao có thật. Nó cứu được một vài điểm. Nhưng nó không giữ được một mùa giải, vì đối thủ chỉ cần kỷ luật trong mười tình huống cố định là đủ để tắt con đường ấy.

Tỷ số 3-2 thuộc về loại mỹ phẩm mà bảng điện tử tự biết cách bôi lên. Chính bản tin cũng hạ thấp giá trị hai bàn gỡ, khi viết rằng chúng chỉ giúp đội bóng sắc nét hơn trước khung thành. Đội bị dẫn ba bàn không cần sắc nét; nó cần một hệ thống. Sắc nét là thứ để bàn ở phút thứ hai mươi, khi trận đấu còn nguyên vẹn.

Có một chi tiết nữa về lịch đấu mà tôi muốn xếp đúng chỗ. Liverpool, Brentford, Newcastle không phải ba cái tên dễ thở. Một người viết tử tế có thể dùng lịch đấu ấy để giảm nhẹ phần nào cho đội bóng. Nhưng bản tin tôi đọc không dùng nó theo cách ấy; nó chỉ liệt kê, không biện hộ. Khi người viết không buồn đưa ra bối cảnh có lợi cho nhân vật của mình, câu chuyện đã đi qua giai đoạn phân tích.

Chỗ tôi nghi ngờ chính mình

Toàn bộ phần đọc phía trên đứng trên nền cát. Nếu bản tin tôi tiếp nhận sai ở tầng định danh, nó có thể sai cả ở tầng kết luận, và tôi đang phân tích một cấu trúc dựa trên những dấu vết mờ.

Tôi phải nói thẳng điều mà tôi ít khi phải nói trong các bài phân tích của mình: tôi không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có chỉ số áp sát, không có tỷ lệ kiểm soát bóng, không có số pha dứt điểm. Bản tin tôi đọc không cung cấp phép đo nào ở tầng quá trình. Nó là một văn bản kể chuyện, và tôi đang đọc nó như một văn bản kể chuyện.

Trong nhiều năm cầm bút, mỗi khi một bản tin thiếu số liệu quá trình, tôi làm một việc: kiểm tra lại các chi tiết định danh. Lần này, kết quả khiến tôi phải dừng lại. Có bản viết về đội bóng này theo cách mà tên đội và tên huấn luyện viên không khớp nhau. Có bản để Coventry nằm trong nhóm đối thủ có thể đẩy Tottenham xuống đáy bảng. Có bản gán hai bàn thắng cho những cầu thủ mà tôi vẫn nhớ thuộc về câu lạc bộ khác. Không chi tiết nào trong số đó làm thay đổi bức tranh tổng thể, vì năm trận không thắng vẫn là năm trận không thắng. Nhưng chúng làm thay đổi mức độ tin cậy mà tôi dành cho từng câu chữ, và mức độ tin cậy là thứ tôi không thể trả lại sau khi đã tiêu.

Vậy nên tôi thừa nhận khả năng ngược lại với kết luận của mình: có thể đội bóng này không hỏng cấu trúc, chỉ đơn giản là thủng lưới ba lần trong khoảng thời gian tồi tệ nhất, và hai trận hòa không bàn thắng là hệ quả của hai đối thủ chủ động dựng xe buýt trước khung thành. Không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, tôi không thể phân biệt giữa việc không tạo được cơ hội và việc tạo được cơ hội nhưng sút không vào. Tôi không thể phân biệt, và tôi từ chối giả vờ rằng tôi có thể.

Điều tôi chắc hơn: câu chuyện quanh đội bóng này đã chuyển từ miêu tả kết quả sang phân chia trách nhiệm. Ba lần “không tìm được lối ra” không phải ngôn ngữ miêu tả. Nó là ngôn ngữ kết án. Và chiến thắng 5-1 trước Charlton, tư liệu tích cực duy nhất của cả mùa, đã được một bản tin miêu tả là gần như bị lãng quên. Trong ký ức tập thể, một đội bóng có thể bị tước đi thành tích gần nhất của mình chỉ bằng một câu văn.

Khán đài càng đông, tiếng thở dài ở băng ghế huấn luyện càng khó nghe.

Tôi cũng không mua cách so sánh mà nhiều bài viết đang dùng: Emery có cú hích, De Zerbi thì không. Đặt hai huấn luyện viên lên cùng một bàn cân là một thao tác kể chuyện rất tiện, vì nó cho người đọc một kẻ thắng ngay trong cùng một trận, và biến trận đấu thành một cuộc thi giữa hai con người thay vì một cuộc kiểm tra hai hệ thống. Aston Villa hưởng lợi từ chính trận đấu ấy. Điều đó đúng. Nhưng nó không nói lên điều gì về việc Tottenham có hỏng hay không.

Và có một chi tiết tôi để riêng ra: không có phát ngôn nào từ ban lãnh đạo trong các bản tin. Áp lực được mô tả dường như hoàn toàn đến từ bên ngoài. Sự im lặng ở tầng lãnh đạo không luôn có nghĩa là kiên nhẫn. Nó thường có nghĩa là chờ xem trận tiếp theo kết thúc ra sao.

Phần để lại

Đến sân để xem ai thắng, nhưng tôi ở lại để đọc khuôn mặt của một người đang tự chất vấn chính mình, vì khuôn mặt ấy cho biết nhiều hơn bảng tỷ số về việc ai còn tin vào điều gì.

Phán đoán của tôi, đặt lên bàn để kiểm chứng: trong hai đến bốn vòng đấu tới, nếu đội bóng này vẫn chưa thắng, áp lực từ câu chuyện sẽ chuyển thành quyết định, bất kể bên trong phòng họp người ta nói gì. Nếu họ thắng một trận thuyết phục, câu chuyện sẽ đảo chiều trong vòng bốn mươi tám giờ, nhanh hơn tốc độ hồi phục thật của một đội bóng. Và nếu trong các vòng tới họ tìm được đường vào lưới, tôi dự đoán con đường ấy sẽ đến nhiều hơn từ bóng cố định, bởi đó là lối đi duy nhất còn chưa bị tắc.

Không có lời tiên tri nào vĩ đại. Chỉ có một ông già đủ chai sạn để nhìn thấy vết rạn mà đám đông đang lờ đi, và đủ già để biết rằng một vết rạn không phải là một mái nhà đã đổ.