Worthing TTC và giải Junior Team 1 Star: khoảng trống nơi đáy kim tự tháp bóng bàn Anh

Ở một nhà thi đấu nhỏ phía nam nước Anh, có những buổi tối chỉ vang lên tiếng bóng nảy đơn độc. Không khán đài, không camera truyền hình, không bảng điện tử nhấp nháy. Chỉ có hai đứa trẻ mặc áo đồng đội, một người huấn luyện đứng tựa cột, và tiếng vợt chạm bóng đều đặn như nhịp thở của một khu rừng chưa ai kịp đặt tên.

Ngày thứ Bảy 10 tháng 10 tới, Câu lạc bộ Bóng bàn Worthing sẽ mở một giải mang tên Junior Team 1 Star. Đọc lướt, đó là một thông báo hành chính bé nhỏ: vài dòng về thể thức, vài mốc hạn đăng ký, vài cái tên. Nhưng nếu chịu ngồi lại lâu hơn, người ta sẽ nghe thấy trong đó một câu chuyện lớn hơn nhiều.

Sân không người, nhưng mỗi ánh sáng vẫn đang hát một bản ballad đơn độc.

Bóng bàn trẻ ở Anh vận hành theo một kim tự tháp nhiều tầng, và tầng nào cũng có luật riêng. Trên cùng là Youth British Clubs League, gọi tắt là YouthBCL – giải đồng đội trẻ mạnh nhất, quy tụ những câu lạc bộ tốt nhất cả nước, thi đấu tập trung vào các cuối tuần toàn quốc. Đổi lại sự danh giá là chi phí di chuyển, thời gian và áp lực chọn lọc.

Bên dưới là JuniorBCL và CadetBCL, chia theo nhóm tuổi Junior và Cadet. Hai giải này chơi cục bộ hơn, ít di chuyển hơn, chi phí thấp hơn, thể thức mềm dẻo hơn. Hạn đăng ký JuniorBCL năm nay rơi vào thứ Tư 16 tháng 9, còn CadetBCL là thứ Tư 28 tháng 10.

Vấn đề nằm ở chỗ: luôn có những đội không vào được YouthBCL. Jersey là một trường hợp cụ thể – đội nam của họ năm nay không góp mặt ở sân chơi cao nhất, và phía Jersey, Lisa De Poerck là đầu mối liên hệ. Matt Porter, huấn luyện viên trưởng Worthing TTC, nhìn quanh và tự hỏi có thể làm gì cho các học trò của mình và cho những đội bị bỏ lại ngoài cánh cửa ấy. Câu trả lời là một giải đấu nhỏ, và nó đã có khách: Worthing, Jersey và Guernsey xác nhận tham dự – hai trong số đó đến từ Quần đảo Channel, tức là qua biển.

Điều đáng nói trước tiên là cách Worthing chọn thể thức. Các đội thi đấu theo nhóm hai người, trong vòng loại trực tiếp tiến bộ – nghĩa là thua một trận không có nghĩa là về nhà. Mỗi đội vẫn tiếp tục ra sân, vẫn có thêm những ván đấu, vẫn có thêm những lần phải tự giải quyết vấn đề trước một đối thủ lạ.

Với người làm bóng bàn, đó là lựa chọn mang tính triết học hơn là kỹ thuật. Ở lứa tuổi này, giá trị của một cuộc thi không nằm ở chiếc cúp. Nó nằm ở số phút được đứng trên bàn, số lần được giao bóng khi run tay, số lần được nghe đồng đội nói rằng cứ đánh đi, tớ đỡ phía sau. Giải đấu này không được thiết kế để tìm ra nhà vô địch, mà để giữ một đứa trẻ ở lại với bàn bóng thêm vài năm nữa.

Đây là chỗ đáy kim tự tháp khác hẳn đỉnh. Ở đỉnh, người ta đo bằng huy chương, bằng điểm xếp hạng, bằng suất dự giải lớn. Ở đáy, người ta đo bằng sự hiện diện. Một tay vợt mười hai tuổi bỏ bóng bàn thường không bỏ vì thua. Em bỏ vì ba tháng không có trận nào để đánh. Đáy kim tự tháp không sụp vì thiếu ngôi sao; nó sụp vì thiếu trận đấu.

Nhìn rộng ra, cấu trúc ba tầng của bóng bàn Anh khá rõ. YouthBCL dành cho nhóm mạnh nhất, chơi tập trung, đi lại nhiều. JuniorBCL và CadetBCL kéo giải đấu về gần nhà hơn, giảm chi phí, tăng số đội tham gia. Còn giải Junior Team 1 Star nằm ở tầng thứ ba, tầng bổ khuyết – do câu lạc bộ tự nghĩ ra, tự đứng ra tổ chức, xin liên đoàn bật đèn xanh.

Mô hình ấy có tên gọi trong tài liệu phát triển thể thao: đồng sản xuất. Liên đoàn không ban hành từ trên xuống, mà câu lạc bộ khởi xướng từ dưới lên, liên đoàn hỗ trợ hạ tầng và thủ tục. Table Tennis England cùng bộ phận hỗ trợ sự kiện mà bài báo gọi tắt là TAP đã đứng sau, với hai đầu mối được nêu tên là Neil Rogers và John Mackey. Chính Matt Porter mô tả khoảng thời gian từ lúc nảy ra ý tưởng tới lúc ấn định ngày thi đấu là rất ngắn.

Về địa lý, sự có mặt của Jersey và Guernsey đáng được đọc kỹ. Đó là các đảo, cách ly với đất liền Anh bằng eo biển. Với họ, YouthBCL có thể không phải bài toán trình độ, mà là bài toán hậu cần. Một giải gần hơn, rẻ hơn, có thể là cánh cửa duy nhất để lũ trẻ được thi đấu đồng đội thật sự trong năm.

Rừng già không cần tiếng hát, chỉ cần một nhát cắn im lặng.

Nhưng tôi muốn dừng lại một nhịp, vì câu chuyện này rất dễ bị kể đẹp quá mức.

Một câu lạc bộ tự đứng ra lấp khoảng trống là hành động đẹp. Nó cũng có thể là dấu hiệu rằng ai đó ở trên cao đang thở hụt. Nếu nguồn cung giải đấu cho lứa dưới YouthBCL chỉ được duy trì bằng thiện chí của vài huấn luyện viên, hệ thống ấy không bền. Matt Porter về hưu, chuyển thành phố, hoặc đơn giản là kiệt sức vì vừa dạy vừa lo giấy tờ – giải đấu biến mất, và đám trẻ lại về nhà.

Nói cách khác, tình nguyện không thay thế được hạ tầng. Một sự kiện hay không chứng minh một con đường bền vững; nó chỉ chứng minh nhu cầu đang lớn hơn nguồn cung. Porter hỏi có thể làm gì cho các cháu và cho những đội không vào được, và câu trả lời hiện tại là: một giải nhỏ, ba đội, do một người khởi xướng.

Còn một điều cần minh bạch. Nhãn "1 Star" nằm trong hệ thống phân hạng giải nội địa của Table Tennis England, và văn bản gốc không định nghĩa cụ thể cấp này. Tôi chưa đủ dữ liệu để khẳng định đây là tầng thấp nhất hay chỉ là một nhãn tổ chức, nên xin phép để mở. Việc sự kiện này có được chính thức hóa vào lịch thường niên hay không vẫn bỏ ngỏ, và hy vọng của những người tổ chức rằng nó sẽ thành điểm hẹn định kỳ vẫn chỉ là hy vọng.

Người hâm mộ không bỏ đội bóng, họ bỏ đi một phần ký ức của chính mình. Với trẻ em, điều đó diễn ra âm thầm hơn, và sớm hơn.

Nhìn từ Hà Nội, câu chuyện này khiến tôi nghĩ nhiều. Mọi vinh quang đều bắt đầu bằng một cú click chuột vô danh – bằng một buổi tối không ai quay phim, không ai đếm điểm, chỉ có bóng và người.

Nếu mỗi câu lạc bộ ở Việt Nam, mỗi phòng tập nhỏ ở một tỉnh lẻ, chịu bỏ ra một buổi thứ Bảy để mở một giải đồng đội hai người cho lứa dưới, có lẽ chúng ta không cần chờ một kế hoạch quốc gia nào cả. Điều duy nhất đáng để theo dõi là liệu sau ngày 10 tháng 10, có thêm ai đó làm theo.